Overzicht van oude boekdrukken uit de 18e eeuw.


Pieter de la Court – Memoires de Jean de Wit, grand pensionnaire de Hollande, traduits de l’original en Francois par Mr. de ***. Troisième édition.
Ratisbonne, Erasme Kinkius, 1709.

De Witt (1625-1672) was sinds 1652 aanvoerder van de staatsgezinde partij, die afschaffing van het stadhouderschap voorstond. Van 1650-1672, het stadhouderloos tijdperk, was De Witt raadpensionaris. Toen Lodewijk XIV in 1672 binnenviel, werden De Witt en zijn broer vermoord.
‘Memoires’ betreft een politiek traktaat over de economische mogelijkheden van de Republiek. Barbier III, 196b. Öttinger 23190 (Den Haag). Hoefer XLVI, 791.

Pieter de la Court (Leiden, 1618 – Amsterdam, 28 mei 1685) is een bekende vertegenwoordiger van de staatsgezinden in de tweede helft van de zeventiende eeuw. Hij wordt ook wel Pieter de la Court junior genoemd om hem te onderscheiden van zijn vader Pieter de la Court (ca. 1593-1657). Hij publiceerde vaak onder de letterlijke Nederlandse vertaling van zijn naam: Pieter van den Hooft of Pieter van der Hove. Als zoon van de Vlaamse immigrant Pieter de la Court wist hij zich, samen met zijn broer Johan, in korte tijd op te werken tot een van de meest succesvolle lakenreders (textielhandelaren) van Leiden. Hij schreef, deels samen met zijn broer (die in 1662 onverwacht overleed), zowel economische als politieke werken. Hij stond bekend als fel anti-Orangistisch en werd door zijn politieke tegenstanders gezien als een querulant. Sommigen van zijn opvattingen waren zo radicaal dat hij ook vanuit de eigen staatsgezinde kring weinig publieke bijval kreeg. Zo bevatte de eerste teksten van de ‘Interest van Holland’ het plan om Holland en Utrecht door middel van een kanaal tussen Lek en Zuiderzee tot een goed verdedigbaar eiland te maken en afscheid te nemen van de andere provincies. Na interventie door de Witt werd dit uit de definitieve editie van de ‘Interest’ gehouden, maar dit plan was wel weer te vinden in de tweede editie, uit 1669. In het rampjaar 1672 vluchtte hij samen met Pieter de Groot, zoon van Hugo de Groot, naar het buitenland. Hij keerde terug naar de republiek, nadat de ergste politieke onrust bedaard. Tot diens dood in 1672 onderhield De la Court indirect contact met Johan de Witt, die enkele hoofdstukken schreef in een van zijn boeken. Zijn politieke werken, en met name de Politike Weeg-schaal hadden invloed op het politieke denken van Franciscus van den Enden en Baruch Spinoza.

Memoires de Jean de Witt is een vermeerderde en verbeterde uitgave van de Interest van Holland. De hoofdstukken over de Witt daaruit komen er in voor (het 5e, 6e en het begin van het 7e hoofdstuk van het derde deel). Het boek werd in 1669 verboden en de exemplaren van het werk vernietigd; de auteur zou worden opgespoord en in proces gesteld. Er stond een boete van 600 gulden op het drukken, verkopen of verzenden van het werk.


Le Marechal Godefroi d’Estrades – Lettres et negotiations de messieurs Le Marechal Godefroi d’Estrades; Charles Colbert, marquis de Croissy; André Félibien Comte de d’Avaux
La Haye, Adrian Moetjens, 1710.

Correspondentie Le Marechal Godefroi d’Estrades (1607-1686); Charles Colbert, marquis de Croissy (1619-1683); André Félibien Comte de d’Avaux (1619-1695)


Ignatius Walvis – Beschrijving der stad Gouda, bevattende een verhaal van stads grondlegginge, waterstroomen, vrijheeren, gelegendheid, Hoofteneringe, rechtsgebied. Handvesten, Regeeringe, Regeerders. Overdragt met andere steden. Voorname gebouwen, Godshuyzen, Schoolen. Geleerde mannen, verwisselde Regeeringe, Kerken, Kloosteren, Kapellen en beruchte vrome mannen. Door J.W. Met schoone kopere platen verciert.
Gouda, Johannes en Andries Endenburg; Leyden, Christiaen Vermey, 1714.

Walvis werd in 1653 te Utrecht geboren en overleed te Gouda op 6 mei 1714, zodat hij de uitgaven van zijn boek ternauwernood beleefd heeft. Hij studeerde te Leuven in de filosofie en de theologie, waar hij bevorderd werd tot baccalaureus (ongeveer te vergelijken met de huidige kandidaatstitel) en waar hij waarschijnlijk tot priester gewijd werd. Na zijn terugkomst in Holland werd hij benoemd tot vicaris van de missionaris Jan Hooft in Den Haag en later tot kapelaan bij de toenmalige Oostenrijkse gezant. In 1688 kwam hij als pastoor naar Gouda, waar hij tot zijn dood bleef.


[Theodorus Gerardi Hopcooper] – Uytlegginge van de Wyd-beroemde en Vermaerde Glasen, Binnen de voortreffelijke en Vermaerde Kerk tot Gouda. Tot dienst ende gerief, zoo voor de inwoonders deser stad, als voor de vreemdelingen, die dit konstig werk komen te aanschouwen. Vermeerdert met veersen, en een gezang op aller glasen inhoud, nevens een verhael van den brand derzelver kerk, in den jare 1552.
Johannes en Andries Endenburgh, Gouda, [1716].

Endenburgh

De gebrandschilderde ramen in de Goudse Janskerk hebben altijd een grote indruk gemaakt op bezoekers van de kerk. Arnout van Buchell zag ze in 1589 en schreef in zijn Diarium dat de glazen niet voor de mooiste uit de Zuidelijke Nederlanden onderdeden. In Guicciardini’s Beschrijvinghe van alle de Neder-landen worden de glazen lovend besproken. In 1681 verscheen de eerste beschrijving in de gids van Dirck Vermy, die was gebaseerd op een verdwenen handgeschreven gids uit 1639 van Dirck Gerritszoon Hopcooper, de beheerder van de Goudse Librije. Een jaar later verscheen de gids van Andries Endenburgh onder de titel Uytlegginge. De tweede druk, die veel uitgebreider was, werd vervolgens veelvuldig herdrukt en vertaald. Deze ongedateerde editie is de enige die is gedrukt door vader en zoon Endenburgh gezamenlijk.


Joost van den Vondel – Publius Ovidius Nasoos Heldinnebrieven, vertaelt door J. vanden Vondel.
Amsterdam, Gerard onder de Linden, 1716.

Joost van den Vondel (1587 – 1679), Nederlands dichter, wiens oeuvre getuigt van een fenomenale scheppingskracht en van een groot technisch vermogen. De wijze waarop hij zijn rijke, vaak grandioze gedachten- en gevoelswereld heeft verwoord heeft hem het epitheton ‘prins der Nederlandse dichters’ bezorgd.
Dit boek is een herdichting van Ovidius’ werk. Gehavend exemplaar met enkele ontbrekende pagina’s.


Johannes Knippenbergh – Historia Ecclesiastica Ducatus Geldriae
Typis Francisci Foppens, sub signo Sancti Spiritus, 1719

Beschrijft de kerkelijke geschiedenis van het hertogdom Gelre met vooral veel aandacht voor het Overkwartier. Bevat gegraveerd titelportret, houtsnede vignetten en wapenschilden; de gravure van de kathedraal van Roermond ontbreekt.


Dionysius Petavius – Rationarium Temporum. In quo aetatum omnium sacra profanaque historia chronologicis probationibus munita summatim traditur.
Lugduni Batavorum, apud Theodorum Haak, 1724.

Dionysius Petavius (Denis Petau, 1583-1652) was een van de beste chronologen. Hij werd geboren in Orléans, en publiceerde in 1627 zijn grote werk ‘De doctrina temporum’ en in 1630 een vervolg hierop. Petavius’ systeem wordt vooral in de katholieke kerk gebruikt. Hij had talen bestudeerd, was zeer deskundig in de wereldgeschiedenis, goed onderlegd in de wiskundige en als astronoom in staat om zonsverduisteringen te berekenen. In de chronologie legde hij de tekortkomingen van zijn rivaal Scaliger bloot. Hij bestreed het gebruik om hiaten in kennis op te vullen met hypotheses en greep daarbij terug op de klassieke teksten.
‘Rationarum temporum’ werd voor het eerst in 1633-4 gepubliceerd als verkorte versie van ‘De doctrina temporum’.


[J.C. van Erkel] – De zaek der Kerke van Utrecht historischer wyze voorgesteld Door een kort Verhael, dat in de Plaetze van eene Voorrede voor af gaet. II. Deel.
Delft, Henricus van Rhyn, 1725.

Alleen tweede deel, opnieuw ingebonden.


Roger de Piles – Beknopt verhaal Van het Leven der vermaardste Schilders. Met Aanmerkingen over hunne werken, Benevens Een Schets van een volmaakt Schilder, een verhandeling van de kennisse der Tekeningen en Schilderyen, en van nuttigheid der Printen. In ’t Frans beschreven en nu in ’t Nederduits vertaalt door J. Verhoek.
Balthasar Lakeman, 1725.

Gekartonneerd. Pp: 531. Eerste Nederlandse uitgave. Vertaling van Abregé de la vie des peintres.


Paul Scarron – Le Virgile travesty en vers burlesques de Monsieur Scarron.
Lyon, Deville & Chalmette, 1728.

Paul Scarron was aanvankelijk secretaris van de bisschop van Le Mans, maar hij raakte verlamd in 1638. Hij begon met het schrijven van levendige en humoristische gedichten. In 1643 publiceerde hij een verzameling boerse gedichten, waarmee hij succes had en veel werd nagevolgd. Le ‘Virgile travesti, parodie op de Aeneis van Vergilius, is het laatste van dit type werken dat hij schreef. Scarron was ongetwijfeld geinspireerd door voorbeelden als ‘l’Eneide travestita’ van Giambattista Lalli (1633), dat hij misschien las in Rome in 1635‎.
Wat gehavend exemplaar, voorblad ontbreekt.


Jacob de Riemer – Beschrijving van ’s Gravenhage, behelzende deszelfs oorsprong, benaming, gelegentheid, uitbreidingen, onheilen en luister, mitsgaders stigtinge van het Hof, der kerken, kloosters, kapellen, godshuizen, en andere voornaame gebouwen. Zittinge der Hooge Collegien zoo van politie als justitie; instellinge van het Kapittel ten Hove. Alsmede de privilegien, handvesten, keuren en wijze der regeringe. Uit zeer veele nooit gedrukte oorspronkelyke charters en bescheiden getrokken, opgeheldert en bevestigt.
Delft, Reinier Boitet (eerste 2 delen), Johannes de Cros (laatste deel), 1730 – 1739

2 delen in 3 vols. – (15), 509 pp. (eerste deel eerste stuk); 435, (26)pp (eerste deel tweede stuk); (3), 520 pp., 77 pp., (9) (tweede deel), originele vol banden met ribben en blindgestempelde platten, folio, 41 x 27 cm.

Waterschade maar de tekst is compleet. Enkele bladzijden liggen los. Titelprent, 1 uitvouwbare gravure en 3 paginagrote gravures. Vignetten en afbeeldingen in de tekst. 
Mr. Jacob de Riemer (1676-1762), promoveerde in 1700 te Leiden, vestigde zich toen te ‘s-Gravenhage, waar hij werd ingeschreven als advocaat voor ’t Hof van Holland.In 1713 begon hij met het overschrijven van belangrijke stukken uit de archieven van het Hof en de Staten van Holland, en van de Leen- en Registerkamer van dit gewest. Hieruit putte hij voor zijn standaardwerk: De beschrijving van ‘s-Gravenhage, dat verscheen resp. in 1730 te Delft en in 1739 te ‘s-Gravenhage. 


Hugo de Groot – De veritate religionis christianae. De eligenda inter Christianos dissentientes sententia, contra Indifferentiam Religionum. Libri duo.
Den Haag, Anthonum Van Dole, 1734.

De Groot schreef dit werk origineel in het Nederlands in gevangenschap in 1627, als het eerste Protestantse boek ter verdediging van het Christelijke geloof. Het werk werd buitengewoon populair en in vele talen vertaald; het bleef 3 eeuwen in druk. De Groot benadert de verdediging van het christendom vanuit zijn juridische achtergrond. 


Jacob Marcus – Sententien en indagingen van den Hertog van Alba, Uitgesproken en Geslagen in zynen Bloedtraedt: Mitsgaders die van byzindere Steden, Tegen verscheide zo Edellieden als voorname Burgers en Inwoonders van Hollandt, Zeelandt en andere Provincien,: Van den Jaere 1567 tot 1572. Mitsgaders een Aenhangsel van Authentike Stukken, Spruitende uit deselve Sententien. Nu eerst in ’t licht gegeeven na het oorspronkelyk Handtschrift – 1e druk – (XXII) (6) 484 (16) pp – hardcover – 22 x 14cm.
Amsterdam, Hendrik Vieroot, 1735.

Jacob Marcus was een Amsterdamse koopman en verzamelaar van oudheden, oude boeken en handschriften. Hij bracht een aanzienlijke collectie oude boeken en handschriften bijeen, waarvan hij er enkele publiceerde. Hij was met dit boek de eerste die een boek wijdde aan de slachtoffers van de Bloedraad van de hertog van Alva. Zijn grootvader Jacobus Marcus is bekend van zijn uitgave Deliciae Batavicae (Leiden 1618), een plaatwerk met stadsgezichten. 


Johann Gottlieb Heineccius – Fundamenta stili cultioris in usum auditorii adornavit et syllogen exemplorum.
Leipzig, Fritsch, 1736.

Boek over retorica van Johann Gottlieb Heineccius (1681-1741).


Th. Salmon – Hedendaagsche historie of tegenwoordige staat van alle volkeren, VIII deel, behelzende den Tegenwoordigen Staat van ’t Duitsche Keizerrijk in ’t algemeen; als mede van de Opper-Saxische, Neder-Saxische, Westphaalsche en Nederrynsche Kreitsen in ’t byzonder.
Amsterdam, Tirion, 1736.

Zonder kaarten of gravures. Origineel verschenen in het Engels als ‘Modern history: or present state of all nations’ in Londen in 1725. Uitgebreide beschrijving van Duitsland.


[Nicolas Fontaine] – De historien des ouden en nieuwen testaments, met stichtelijke toepassingen, getrocken uyt de HH. vaderen, om de Zeden in allerhande staeten van Menschen te reguleren. In ’t Frans beschreven door de Heere de Royaumont, overste van Sambreval. Vertaelt, met veerzen op ieder hoofdstuk versien, en met schoone printen verciert.

Brussel, P.J. Lemmens / J.B. de Vos Fontaine (1625-1709), 1739.

Auteur wordt hier genoemd ‘De Heere de Royaumont’ (Sieur de Royaumont). Dit is een Nederlandse vertaling van het Franse origineel. Met meer dan 265 afbeeldingen. Gerestaureerd (1989) door Mathieu Wetemans.


[Jan Wagenaar] – Tegenwoordige Staat Der Vereenigde Nederlanden. Eerste Deel. Vervattende eene Algemeene Beschryving Des Lands, der Zeden en Godsdienst van de Inwooners, een kort Begrip van ’s Lands Historie, eene Beschryving der hooge en mindere Generaliteits-Kollegien, der Maatschappyen van Oosten en Westen, en der Handwerken, Visscheryen, Zeevaart, Koophandel, enz. Met eene Naauwkeurige Landkaart en Printverbeeldingen versierd. Tweede Druk.
1739 Amsterdam : I. Tirion.

Op uitnodiging van de uitgever Tirion schreef Wagenaar tussen 1739 en 1744 vijf eerste delen (van totaal twaalf) van de uit het Engels vertaalde Tegenwoordige staat der Vereenigde Nederlanden waarin alle mogelijke bijzonderheden van de steden en dorpen in Nederland werden beschreven. Dit exemplaar zonder gravures of kaarten.


Cornelis van Bynkershoek – Verhandelingen van staatszaken, vervat in twee boeken, waar van het eerste handelt van oorlog en vrede. En het twede van zaken van verscheide stof. In het Latyn beschreven … en nu in ’t Nederduitsch overgebragt, door Matth. de Ruusscher, R.G.
Leyden, Johannes van Kerckhem, 1740.

De Middelburger Cornelis van Bynkershoek (1673-1743) volgde aanvankelijk een opleiding tot predikant in Franeker, maar koos uiteindelijk voor rechtsgeleerdheid. Hij is auteur van een tiental boeken op het gebied van rechtsgeleerdheid. Zie ook deze blog.


[Prospero Lambertini] (Benedictus XIV) – Declaratio SSmi D.N. Benedicti PP. XIV. super matrimoniis Hollandiae et foederati Belgii et acta in sacra congregatione eminentissimorum DD. cardinalium sacri concilii Tridentini interpretum, coram SS. D.N. 13 maii 1741. exhibita.
Lovanii, typis Martini van Overbeke, 1742.

Benedictus XIV (1675-1758) staat bekend als een van de meest menselijke en realistische pausen uit de geschiedenis. Hij was jurist en theoloog. Werd, voordat hij na een conclaaf van een half jaar tot paus werd gekozen, achtereenvolgens aartsbisschop van Ancona, kardinaal en aartsbisschop van Bologna. Hij publiceerde verschillende werken over het kerkrecht en voerde hervormingen door in de liturgie, de biecht en het huwelijk. Hij was de eerste paus die het huwelijk tussen protestanten en katholieken erkende.


Steven Jan van de Velde – Oudheden en gestichten van de Bisschoppelyke Stadt en Meyerye van ’s Hertogenbosch. Of beknopte beschryvinge der steden en dorpen onder dat Bisdom; Mitsgaders fundatien der geestelyke gebouwen, kerken, abdyen en kloosters van tydt tot tydt aldaar gesticht. Met de leevens gevallen der bisschoppen en andere geleerde mannen, hun verblyv aldaar gehouden of geboren, benevens de Capittelen van Canoniken, vicaryen enz. zoo binnen ’s Hertogen-Bosch als in de Meyereye gelegen. Alles gesterkt met oorspronkelyke gravures
Leiden, Joh. Arnold Langerak, 1742.

Jan van de Velde (*1712) ‘gezegd Honselaer wonende in o.a. Sint Oedenrode’. Dit boek is een beschrijving van ’s-Hertogenbosch, met vele gravures, o.a. 2 uitslaande plattegronden, 3 uitslaande gravures, 1 uitslaande wapenkaart.


Iohannis Rosini – Antiquitatum Romanarum. Corpus Absolutissimum, cum notis Doctissimis ac locupletissimis Thomae Dempsteri J.C., Cui accedunt Pauli Manutii Libri II. De Legibus, et de Senatu, cum Andreae Schotti Electis. I. De Priscis Roman. Gentibus ac Familis; II. De Tribubus Rom. XXXV. Rusticis atque Urbanis; III. De Ludis Festisque Rom. ex Kalendario Vetere. Cum Indicelocupletissimo Rerum ac Verborum, & aeneis figuris accuratissimis Urbis, & c. Editio novissima, prioribus omnibus longe emendatior.
Salomonem Schouten, Amstelaedami, 1743.

Beschrijving van de Romeinse oudheid.


Thomas Osborne – A collection of voyages and travels: consisting of authentic writers in our own tongue, which have not before been collected in English, or have only been abridged in other collections. And continued with others of note, that have published histories, voyages, travels, journals or discoveries in other nations and languages, relating to any part of the continent of Asia, Africa, America, Europe, or the islands thereof, from the earliest account to the present time. Vol. 1.
London, Thomas Osborne, 1745.

Folio, niet alle platen aanwezig, los deel.


Albert-Louis-Emmanuel Bultel – Notice de l’Etat ancien et Moderne de la Province et comté d’Artois.
Paris, Guillaume Desprez & Guillaume Cavelier, 1748.

Geschiedenis en beschrijving van het graafschap Artesië. Eerste druk, in contemporaine band – VIII -535pp , 9 uitvouwbare platen, 12o: 10 x 16 cm. De auteur was tweede voorzitter van de raad van het graafschap Artesië.


Desiderius Erasmus – Epistolae selectiores ex libro epistolarum decerptae
Wratislaviae, Ioh. Iac. Kornium, 1752.

Bloemlezing uit de correspondentie van Erasmus in een wat exotische editie, gedrukt in Bratislava.


Jan Wagenaar – Vaderlandsche historie, vervattend de geschiedenissen der nu Vereenigde Nederlanden, inzonderheid die van Holland, van de vroegste tyden af: Uit de geloofwaardigste schryvers en egte gedenkstukken samengesteld. Met konstplaaten en daarten opgehelderd.
Te Amsterdam, By I. Tirion, MDCCLII-MDCCLIX. [1752-1759]

Drie losse delen, zonder platen.


Marcus Zuerius van Boxhorn – Nederlands merkwaardigste gebeurtenissen, vervattende een aaneengeschakeld verhaal der wisselvalligheden, zo in voor- als tegenspoed, ons vaderland overkomen, zedert den Jaare 1000 tot de tyden toe van Keizer Karel den V. door […] En den Nederlandsche Sulpitius, van Jacobus Baselius. Of de historie van de godsdienst in Nederland; en van de Nederlanders hersteld, bedorven, en wederom gezuivert. Met een voorreden, aanwyzende de nuttigheid van dit werk door M. Leydekker, S.S. Theol. Doctor & Professor.
Amsterdam, Steven van Esveldt, 1753.

Zuerius van Boxhorn (1612-1653) was ‘Professor in de historien tot Leiden’. Hij werd geboren op 28 Augustus 1612 in Bergen op Zoom. Hij werd in 1626 ingeschreven aan de Leidse Hogeschool. Boxhorn vierde de verovering van ‘s-Hertogenbosch met een gedicht, dat verbazing wekte, omdat de auteur nog nauwelijks het zeventiende levensjaar bereikt had. In 1631 zag zijn uitgave van de ‘Historiae Augustae Scriptores’ het licht. Baselius (1623-1661) had van zijn veertiende tot zijn achttiende jaar bij Boxhorn aan huis gewoond; hij was daarenboven door huwelijk aanverwant geworden. Hij werd in 1638 student te Leiden, en beroepen tot predikant te Kerkwerve, waar hij overleed in Febr. 1661. Hij schreef ook een Latijns werk over de Hervorming. Platen door Caspar Luyken (1672-1708), zoon van Jan Luyken (1649-1712) en als graveur diens leerling en medewerker. 


A. Guilielmus Henricus Nieuwpoort – Rituum, qui olim apud Romanos obtinuerunt, sucincta explicatio. Ad intelligentiam veterum auctorum facili methodo conscripta. Editio quarta veneta.
Venetiis, apud Joannem Tyberninum, 1754.

Willem Hendrick Nieupoort (1670-1730) was hoogleraar in de rechten te Utrecht, alwaar hij dit werk voor het eerst publiceerde in 1712. ‘Rituum’ is een systematische studie van alle feiten omtrent de beschaving van de Romeinen (geld, maten, gewichten, gebruiken, etc.) ter toelichting bij de klassieke auteurs. Het boek had enorm veel succes in de 18e eeuw en werd vele malen herdrukt. (Hoefer NBG XXXVIII/66).


Publius Virgilius Maro – Publii Virgilii Maronis Eclogae Georgica Et Aeneidos LIbri XII cum motis novis ac perpetuis ac modum Ioh. Minellii.
Lipsiae, In Officina Weidmanniana, 1755.

 

Een van de vele 18e eeuwse uitgaven van de Aeneis. Titelblad ontbreekt.


V.J. Blondeel – Beschryving der stad Utrecht, behelzender derzelvder opkomst en voornaamste lotgevallen
Utrecht, Besseling, 1757.

Geillustreerd met een frontispice, een uitslaande kaart van West Europa (Francorum primae), een uitslaande plattegrond van Utrecht, een grote uitslaande prent van de Sint Maartenskerk (met opgeplakt deel) door R. Blokhuyse naar P. Saenredam, en een uitslaande prent van de St. Maartenskerk met Bisschopshof. 


Marcus Tullius Cicero – M. T. Ciceronis Epistolae ad Familiares oder: Ciceronis Briefe, Die er An unterschiedene gute Freunde geschrieben, zu mehrern Nutzen der studierenden Jugend mit Deutschen Anmerkungen also erläutert, …
Nürnberg, Wienn, Joh. Paul Krausz, 1758.

Brieven van Cicero, in contemporaine band.


[Isaak Tirion] – Hedendaagsche historie, of tegenwoordige staat van alle volken; vervolgende den tegenwoordigen stat der Vereenigde Nederlanden, en vervattende in ’t bijzonder dien van Utrecht. Dee XXI en XXII.
Isaak Tirion, Amsterdam, 1758.

Twee delen uit de serie Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, behelzende de provincie Utrecht. Zonder platen.


Jacques Lacombe – Abrégé chronologique de l’histoire du Nord; ou des états de Dannemarc, de Russie, de Suède, de Pologne, de Prusse, de Courlande, etc. etc. Avec des remarques particulieres sur la génie, les moeurs, les usages de ces nations; sur la nature & les productions de leurs climats. Ensemble un précis hitorique concernant la Laponie, les Tartares, les Cosaques, les ordres militaires des chevaliers Teutoniques & Livoniens; la notice des scavans & illustres; des métropolites, des Patriarches de Russie;
Paris, Jean-Thomas Herissant, 1762.

Lacombe (1724-1811) is ‘avocat’. Abrégé chronologique is een overzicht van de geschiedenis van de Noordeuropese landen. Dit betreft alleen het eerste deel van de twee (Denemarken en Rusland). Eerste druk.


Gerard van Vliederhoven – De vier uyterste van den mensch, met eene voor afgaende beschryvinge van de kortheyd, ellendigheyd en het oogwit van ’t menschelyk leven. In desen druk merkelyk verbeterd. Waer by gevoegd is: Het Kleyn Paradys, met eene misse op het lyden Christi, vercierd met godtvruchtige printjens.
Antwerpen, J.H. Heyliger, 1762.

Gerard van Vliederhoven (ca. 1340–1402) leefde in de 14e eeuw.Het ‘Cordiale de quatuor novissimis’ van Gerard van Vliederhoven is reeds omstreeks 1425 in het Nederlands vertaald als Die vier uterste (d.i. dood, oordeel, hel en hemel). Het is een verhandeling over dood, laatste oordeel, hel en hemel, in ’t Diets vertaald in ’t begin der 15e eeuw; proza. In dicht gesteld en op zichzelf van toepassing gemaakt door Houwaert. Vliederhoven had op zijn beurt geput uit het Bienboec van Thomas van Cantimpré. Gedrukt 1477 te Gouda en herhaaldelijk herdrukt. Te Windesheim werd bij de maaltijd uit De Vier Utersten voorgelezen. Proefschrift van C.M. Vos, 1866. Het tweede deel (Het Kleyn Paradys) is geillustreerd. Band beschadigd.


Montesquieu – De l’esprit des loix. Nouvelle édition , revue, corrigée, et considérablement augmentée par l’auteur.
Amsterdam et Leipzig, chez Arkstee & Merkus, 1763.

Deel 1 van het beroemde werk van Montesquieu. Opnieuw ingebonden.


Jan Wagenaar – Amsterdam, in zyne opkomst, aanwas, geschiedenissen, voorregten, koophandel, gebouwen, kerkenstaat, schoolen, schutterye, gilden en regeeringe, beschreeven
Yntema en Tieboel, Amsterdam, 1767.

Het derde deel, folio, waarin vermelding van schepen Allerd Dircksz. Fasol.


François-André-Adrien Pluquet – De la sociabilité.
1770 Yverdon

In intellectueel opzicht was l’Abbé Pluquet (1716-1790) ongewoon in het 18e eeuwse Frankrijk, vanwege zijn consistente verwijzing in zijn geschriften naar een grondslag van de natuurwet, iets wat meer voorkwam in Duits- en Engelstalig Europa. Hij gebruikte deze grondslag gedurende zijn gehele carriere om de ideeen van de Verlichting te bestrijden en de religieuze en politieke fundamenten van de Franse monarchie te onderstrepen. Dit was met name het geval in ‘De la Sociabilité’, dat pleitte voor de oprichting van scholen in moraal en politiek volgens een christelijke versie van de natuurwet-leer, een voorstel waarvan de langdradige uitwerking Grimm tot het commentaar verleidde: “Ik zal hem graag als eerste leermeester benoemen, op voorwaarde dat hij niets meer publiceert”.


Caspar Brandt & Adriaan van Cattenburgh – Het leven van Hugo de Groot. Vervattende zyne studiën, schriften, gezantschap en staatkundige verrichtingen, van zyne geboorte af tot zynen dood toe. Grootdeels overgenomen uit de Beschryvingen van Brand, en Van Cattenburg, en anderen; en in een volledige en beknopte orde gebragt door eenige liefhebbers der Nederlandsche historie. Met plaaten.
Amsterdam, Pieter Spriet en zoon, 1771.

Caspar Brandt dichtte, schreef geschiedwerken en werd predikant. Hij kreeg eveneens een opleiding aan het Remonstrants Seminarium en stond als predikant achtereenvolgens in Schoonhoven (1675), Hoorn (1678), Warmond (1679), Alkmaar (1682), Rotterdam (1683) en uiteindelijk als opvolger van zijn vader in Amsterdam (1686). Vooral door zijn preken was hij vermaard.


Richard Allestree – The Whole Duty of Man, laid down in a plain and familair way, for the use of all, but especially the meanest reader.
London, John Beecroft, 1773.

Richard Allestree (1619 – 1681)


Hugo de Groot – De jure belli ac pacis. Libri tres, cum adnotationibus selectis Ioann. Frid. Gronovii, & auctoribus Ioannis Barbeyrachii. Accedit H. Grotii. Dissertatio de Mare Libero; et Libellus singularis De Aequitate, Indulgentia, & Facilitate. Edidit atque praesatus est Meinardus Tydeman.
Traiecti ad Rhenum, ex officina Ioannis a Schoonhoven & Soc., 1773.

Gegraveerd portret en frontispice ontbreken. Oorspr. papieren omslag, ingebonden door Thieu Wetemans. Katernen niet losgesneden.
Dit is een latere druk van dit uit 1625 stammende standaardwerk van Grotius, waarin hij de grondslag legde voor het internationaal recht. De algemene beginselen daarvan baseert hij op het natuurrecht en de rede. Daarnaast acht hij staten gebonden aan gewoonterecht en aan hun onderlinge afspraken (‘pacta sunt servanda’). Deze uitgave bevat uitgebreide annotaties door Jean Barbeyrac, een autoriteit in natuurrecht. Deze jurist doceerde te Lausanne en Groningen en was vermaard om zijn commentaren over Noodt, Grotius en Pufendorf. In Mare Liberum uit 1609 gebruikt Grotius elk denkbaar argument om aan te tonen (tegen Portugese aanspraken in) dat de zeeën voor iedereen open staan. In deze uitgave is tenslotte opgenomen De Aequitate.[Ter Meule-Diermanse 611, Dekkers, 70].


Fr. Joseph Bertieri – De sacramentis in genere baptismo et confirmatione, libri tres. In usum suorum auditorum.
Vindibonae, typis Joannis Thomae Nob. de Trattnern, 1774.

Bertieri (1726 – 1775) is ‘ord. erem. S. Augustini in Vindobonensi universitate SS. theologiae prof.’. Dit werk is een verhandeling over de sacramenten van de doop en vormsel.


Esaias Schneider – De vita excellentium imperatorum … captui puerorum accomodatus; oder: deutliche, und nach dem Begriff der Jugend endlich recht eingerichtete Erklärung des Cornelii Nepotis. Durch Emanuel Sincerum. Durchgehends mit grossem Fleiss aufs neue übersehen.
Ingolstadt / Augsburg, J.F.X. Crätz, 1774.

Emanuel Sincerum is een pseudonym van de theoloog Esaias Schneider (1721-1743). Dit is een uitgave van het werk van Cornelius Nepos, door Schneider becommentarieerd voor de jeugd.


Jan de Kruyff – Gedichten van Jan de Kruyff.
Amsterdam, Yntema en Tieboel, 1776.

De Kruijff werd geboren te Leiden op 15 september 1706, en werd op 18 september 1720 aldaar als student ingeschreven. Hij was koopman en fabrikant en legde zich op de dichtkunst toe; hij overleed er 11 januari 1776. Hij schreef o.a. ‘Echt bijschrift op het afbeeldsel van’, en ‘Grafschrift op J. Wagenaar’, Leiden 1774. Deze beide komen ook voor in de, door zijn zonen (R., J. en P.), uitgegeven ‘Gedichten’, Amsterdam 1776. Deze bundel bevat voornamelijk gelegenheidsdichten. Met extra ingelegd katern uit 1799 met nog enkele gedichten.


Louis-Mayeul Chaudon / F.A. Delandine – Lecons élémentaires d’histoire et de chronologie : ouvrage nécessaire à toutes les classes des citoyens, & sur-tout aux Jeunes-gens, auxquels on veut donner une idée précise, mais distincte, de l’origine des états, de l’histoire des peuples, des révolutions des empires, depuis la Création jusqu’à nos jours (…).
Caen, G. le Roy, 1781.

Door de auteur van Nouveau Dictionnaire Historique. Louis-Mayeul Chaudon (1737-1817) ; F.A. Delandine ( – ). Zie voor een latere editie de collectie 19e eeuw.


J. Dibbetz Westerwout – Beknopte Beschryving der zeventien Nederlandsche Provincien.
1781 Nymegen, by J.v. Campen


Thomas Hellinx – Meditatien op het lyden van Jezus-Christus; dienstig voor pastooren, predikanten, en alle waare christenen
1783 Amsterdam, T. Crajenschot

Thomas Hellinx (1715 – 1777)


Louis-Sébastien Mercier – Portrait de Philippe II, roi d’Espagne.
Amsterdam, 1785.

Louis-Sébastien Mercier (1740-1814); Historisch essay gevolgd door een toneelstuk over de Spaanse koning Filips II.


Cornelius Rogge – Tafereel der geschiedenis der jongste omwenteling in de Vereenigde Nederlanden.
Amsterdam, Johannes Allart, 1796.

In 1778 ging Rogge studeren aan het Remonstrants Seminarium te Amsterdam waar hij in 1783, zonder examens te hebben hoeven afleggen, proponent werd en vanaf 1787 predikant was, vanaf 11 mei 1794 te Leiden. Hij werd gewaardeerd, ook postuum, als predikant en zijn leerredenen werden na zijn overlijden uitgegeven. Rogge was een patriot, bovendien een groot voorstander van de scheiding van kerk en staat en interesseerde zich voor de eerste geschiedenis van de Nederlandse republiek na 1795. Hoewel hij geen historicus was, heeft hij zich in die geschiedenis verdiept, daarbij zich zoveel mogelijk baserend op primaire bronnen. In 1796 resulteerde dat in zijn werk Tafereel van de geschiedenis der jongste omwenteling in de Vereenigde Nederlanden terwijl in 1799 zijn belangrijke werk Geschiedenis der staatsregeling, voor het Bataafsche volk verscheen. Rogge was voorts een voorstander van de staatsarmenzorg in plaats van de kerkelijke armenzorg en was van mening dat dat de staat ook niet veel hoefde te kosten.


Paul Jérémie Bitaubé – Les Bataves
Paris, Strasbourg, J.B. Garnery … Varin … F.G. Levrault …, An V., 1797. 

Auteur is membre de l’institut national de France en van de Academie royale des sciences et belles-lettres de Prusse.


Jean Siffrein Maury – The principles of eloquence : adapted to the pulpit and the bar
Albany : Printed by Loring Andrews & Co. for Thomas, Andrews & Penniman, sold at their bookstore …, by I. Thomas in Worcester, by Thomas & Andrews in Boston, and by Thomas, Andrews & Butler in Baltimore, 1797.

Maury, Jean Siffrein (b. 1746, d. 1817)

Bekijk de oude drukken van de:

Verder lezen: