Overzicht van oude boekdrukken uit de 17e eeuw.


M. Annaeus Lucanus – M. Annaei Lucani Pharsalia: sive de bello civili Caesaris et Pompeii libri X / M. Annaeus Lucanus ; ex emendatione Hug. Grotii cum ejusdem Notis.
Amsterodami, apud Guiljelm. Ianß. Caesium [8°, 196 pag., ongenummerd], 1627.

De Pharsalia, ook bekend onder de naam Bellum Civile van de Romeinse auteur Marcus Annaeus Lucanus (39-65 na Chr.) is een episch gedicht over de strijd tussen Julius Caesar en Pompeius. De tekst is bezorgd door Hugo de Groot.
Klein formaat, gebonden in perkament. 


Nicolaus Vernulaeus – Dissertationum politicarum stylo oratio explicatarum; decas prima.
Lovanii, typis Philippi Dormalii [8°, (XVI), 504 pp.], 1629.

Nicolaus Vernulaeus (1583-1649) geldt als een van de belangrijkste neolatijnse toneelschrijvers in de Nederlanden. In Leuven bestond een academisch theater, dat in de figuur van Nicolaus Vernulaeus een begaafd en internationaal gerespecteerd tragicus bezat. Hij bracht bij voorkeur figuren uit de middeleeuwse en moderne geschiedenis op de planken, zoals Jeanne d’Arc, Thomas More en Albrecht Wallenstein. De meerderheid van zijn geschriften ligt echter op het gebied van welsprekendheid, politiek, zedenkunde, Romeinse antiquiteiten, enz. Vernulaeus’ oeuvre kan samengevat worden in zes categorieën: tragedies, welsprekendheid in theorie en praktijk, dissertationes politicae, lof-en lijkredes, historische werken en ten slotte filosofische basiswerken. In zijn verzamelde Dissertationes politicae (decas prima,1629; decas secunda,1646) becommentarieerde Vernulaeus de politieke vraagstukken van zijn tijd. Daarbij maakte hij steeds gebruik van het procédé waarbij verschillende redenaars het tegen elkaar opnemen over onderwerpen zoals de verhouding tussen Kerk en Staat, de rechtvaardiging van de oorlog of de macht en de verdiensten der vorsten.
In perkament gebonden, zeer fraai exemplaar. Ex libris: Clément Maus, ingenieur te Vieux-Virton (stempel, 20e eeuw).


Johannes de Laet – Belgii confoederati respublica seu Gelriae, Hollan. Zeland. Traject. Fris. Transisal, Groning, chorographica politicaque descriptio. J. de Laet Lugd. Batav. ex officina Elzeviriana, 1630 by J. de Laet
Elzevir, 1630.

De Laet

De auteur Johannes De Laet (1581-1649) was een belangrijk bestuurder van de W.I.C. die voor Elzevier een aantal boekjes in de serie Respublicae samenstelde. Van dit specifieke deel (over Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Overijssel, Groningen en de niet op de titel genoemde provincies Brabant en Vlaanderen) werden in 1630 alleen al 3 edities uitgegeven.


Bartholomaeus Fisen – Sancta legia Romanae ecclesiae filia sive Historiarum ecclesiae Leodiensis pars prima.
Leodij. [folio, XVII, 524, C pp.], 1642.

Pas in 1696 zouden de delen 1 en 2 van dit werk van de Jesuiet Fisen gezamenlijk verschijnen; tot die tijd was deel één het enige deel dat gepubliceerd was. Dit boek kan dus als compleet beschouwd worden. Het betreft hier een geschiedenis van het prinsbisdom Luik. Voor mij interessant omdat in deze jaren mijn oudste voorvader in Bree (dat ressorteerde onder Luik) ging wonen.
Gebonden in contemporaine kalfsleren band, gerestaureerd op de rug. Ex libris J.H. Corneli Can. Caplis. Reg. Ecclia. B.M.V. Agrisg. (1743); Ludovici L.B. de Fisenne (1802).


Theodorus Schrevelius – Harlemias, ofte om beter te seggen, de eerste stichtinghe der stadt Haerlem, het toe-nemen en vergrootinge der selfden; hare seltsame fortuyn en avontuer in vrede, in oorlogh, belegeringe, harde beginselen van d’eerste Reformatie, politique raedtslagen, scheuringhe in de kercke, de tijden van Lycester, oude keuren, gunstige privilegien van graven, regeeringe in de politie soo hooghe als leeghe, in ’t kerckelijcke, militaire, scholastijcke, de oeffeninghe van de ingheseten, in alle wetenschap, kunst ende gheleertheydt, neeringhe en hanteringe, en wat dies meer is.
Haerlem, Thomas Fonteyn, 1648 – (xvi) 405, (iii) pp.

Schrevelius kreeg zijn eerste onderwijs op de Latijnse school in Haarlem bij C. Schonaeus, die hij na zijn studie in Leiden als rector opvolgde. Bovendien nam hij zitting in de Haarlemse vroedschap (1607), maar hier werd hij bij de wetsverzetting van 1618 uit verwijderd. In 1624 werd hem ook, vanwege de hem toegedachte remonstrantse sympathieën, het rectoraat ontnomen. Weldra echter bekleedde hij dezelfde functie aan de Latijnse school van Leiden (1625-1642). Naast zijn historisch werk schreef hij Latijnse en Nederlandse gedichten.


Theodorus Velius – Chroniick van Hoorn, Daer in verhaelt werden des selven Stadts eerste begin, opcomen, en gedenckweerdige geschiedenissen, tot op den jare 1630. Mitsgaders Vele merckelijcke dingen, die staende den Trubbel, en soo voor, als na de selve, deur heel West-Vrieslandt verloopen, en by ander Schrijvers overloopen, of immers naulijcx aengeroert zijn. Als mede een corte beschrijvinghe van den teghenwoordigen staet van de Stadt, des selven Ontwerp, en oock een kort verhael van de Geleerde Mannen, die sy uytgegeven heeft, midtsgaders de namen van de Regenten. Oversien, verbetert, en eensdeels op ’t nieu beschreven. Derde druck, versien met een bequaem Register. [(28) en 399 pp]
Hoorn, Isaac Willemsz., 1648.

Velius - Hoorn

Stadsgeschiedenis van Hoorn. Eerste druk verscheen in 1604. Her en der een vlek en zeer lichte waterschade. De laatse 16 pagina’s (Westfrisia. In Nederduytsche Rijmen overgheset door Johan de Groot) ontbreken. Pagina’s 385-399 niet origineel maar in kopie. Met 3 van de 4 originele portretten en het 4e portret in kopie evenals de 2 gravures.


Jacobus van Oudenhoven – Beschryvinge der stadt ende Meyerye van ‘sHertogen-Bossche, Vervatende Des selfs begin, voortgangh ende wasdom, soo van Geestelijcke als Wereltlijcke Gestichten, oprechtingh van ’t Capittel ende Collegien. Maniere van Regeeringe ende hare Privilegien, bevorderinghe haerder Bisdom ende Bisschoppen. Mitsgaders: Haerder Meyerye, ende de daer inne ghelegene Steden, Baronyen, Heerlijckheden ende Dorpen. [144 + 87 pp.; 4o]. Amsterdam, Broer Jansz., 1649.

Oudenhoven

Van Oudenhoven trad op jeugdige leeftijd in ‘s-Hertogenbosch in het klooster van de wilhelmieten, maar hij verliet het in 1620. Blijkens de titelpagina van zijn eerste werk was hij ‘nu nieuws uyt de grouwelickheden des Pausdoms gescheyden’. Van 1621 tot 1625 studeerde hij theologie in Leiden. Vervolgens verbleef hij nog een jaar bij G. Voetius in Heusden en daarna stond hij als predikant in Aalburg, Heesbeen en Nieuw-Lekkerkerk. Overal waar hij woonde kreeg de geschiedenis van stad en omgeving zijn belangstelling. Dat geschiedde ook in Haarlem, waar hij zich na zijn emeritaat vestigde. 
Het gedeelte over de Meijerij kreeg een apart titelblad: Beschryvinge vande Meyerye van ’s Hertogen-Bossche, vervatende de groote, steden, heerlijckheden, vryheden ende dorpen der selver … Dit gedeelte wordt ook wel afzonderlijk aangetroffen.


Hugo de Groot – Inleydinge tot de Hollandsche Regts-geleertheyt, beschreven by Hugo de Groot. Bevestight met placcaten, hantvesten, oude herkomen, regten, regts-geleerden, sententien van de hoven va iustitie in Hollant ende elders, mitsgaders eenige by-voegsels ende aenmerkingen op de selve, door Mr. Simon van Groenewegen vander Made, secretaris der stad Delff. Door hem nu op nieuws veel vermeerdert en verbetert. Hier is noch by-gevoegt R. Hoogerbeets Van het aenlegghen ende volvoeren der processen voor de respective hoven van iustitie in Holland, mede met nieuwe aenmerckinge door den selven Groenewegen etc. Mitsgaders het Hollantsche versterf-recht, oock door den selven vermeerdert.
Delf, Aernold Bon, boeck-verkooper woonende op ’t Mart-velt, inde Vinder vande Druck-konst. [8°, (VIII), 381, (XIII) ; 13 pp.], 1652.

Handboek waarin De Groot (1583-1646) het Nederlandse recht beschrijft. Het werk verscheen voor het eerst in 1631.
Mooi exemplaar, perkamenten band.


Hugo de Groot – Hugonis Grotii Quædam hactenus inedita, aliaque ex Belgicè editis Latinè versa, argumenti theologici, juridici, politici.
Amstelodami : Apud Ludovicum Elzevirium [12°, XII, 555 pp.], 1652.

Hugo de Groot liet na zijn dood verscheidene manuscripten na, die klaar waren voor publicatie. Lewis Elzevir drukte in 1652 hieruit een kleine collectie.
19e eeuwse band, kalfsleer.


Jacobus Lindbohm – Meritum Christi ex passionis historia, cum sua adfertum veritate, contra Photinianos; universalitate, contra Calvinianos; sufficientia, contra pontificios.
Praelo, ac typis Jegerianis [4°, (VIII), (52) pp.], 1652.

Van Lindbohm (geboren 1622) zijn nog enkele 17e eeuwse theologische publicaties bekend. ‘Meritum Christi’ is een proefschrift ter verkrijging van een graad in de theologie, onder Johannes Beringi, 28 juni 1652.
Contemporaine band, hout bekleed met kalf op de rug, met papier op platten. Notities op schutbladen voor en achter, 17e eeuws. Typografisch zeer gevarieerd drukwerk.


Adolphus Brachelius – Historiarum nostri temporis, authore Adolpho Brachelio. Pars posterior, in annum 1652 continuata, cujus summarium lector post secundum folium reperiet, adjecti in fine articuli pacis inter Anglos & Batavos cum iconibus illustrium in navali praelio virorum.
Amstelodami, apud Jacobum van Meurs [8°, (VI), 271, (XLIX), 42 pp.], 1655.

Brachelius overleed in 1652. Studie van de actuele politiek medio zeventiende eeuw.
Gebonden in perkament. Mooi exemplaar, met vele gravures van politici uit de tijd.


Hugo de Groot – Annales et historiae de rebus Belgicis.
Amstelaedami, Joannis Blaeu [8°, (XVI), 568, (XXIV) pp.], 1658.

In ‘Annales et historiae de rebus belgicis’ wordt de Nederlandse geschiedenis van 1559 tot 1609 beschreven. Het is altijd beschouwd als het beste contemporaine verslag van de Opstand. Het is tegelijk accuraat en onpartijdig en in zijn verzorgde Latiniteit staat het model voor het genre. De druk van 1658 verscheen zowel in 12° als in 8°. Pas het jaar daarvoor werd dit werk voor het eerst postuum uitgegeven. In vroeg 20e eeuwse band, marges bijgesneden, watervlekkig.


Henri de Rohan – Interets et Maximes des Princes et des Estats souverains.
Cologne, Jean du Pais [12°, (VIII), 248 pp.], 1666.

Henri de Rohan (1579-1638) , uit een illuster Frans geslacht, was een beroemde protestant en een van de leidende strategen in het begin van de 17e eeuw, die deelnam aan bijna elke slag van betekenis. Vanaf zijn jeugd maakte hij studie van geschiedenis. Dit is een anoniem gepubliceerde uitgave. Uit dit boek spreekt zijn brede kennis van contemporaine geschiedenis en zijn objectieve oordeel. Het onderwerp wordt systematisch behandeld: in het kort behandelt en verklaart hij alle territoriale claims die de Europese (en enkele Aziatische) staten op elkaar hadden in hun historisch kader. Deze analyse geldt als een van de belangrijkste politicologische geschriften van de 17e eeuw. Deze uitgave werd door een anonieme uitgever bewerkt in verband met de sinds de eerste uitgave (1639) voorgevallen politieke ontwikkelingen. Cf. Brunet, IV 1355; Graesse, VI-I 148.
Contemporaine kalfsleren band, slijtage op de rug.


Henricus de Pape – Het leven, deughden ende mirakelen vanden H. Petrus de Alcantara belyder, van het ordre der Minder-broeders, ghetrockedn uyt verscheyde Schrijvers, ende beschreven door F. Henricus de Pape, Priester van het selve Ordre. Verciert met vele kopere platen.
Antwerpen, Michiel Cnobbaert, 1669.

Hagiografie van de H. Petrus de Alcantara. Lees meer over de achtergrond van dit boek in het artikel Het leven, deugden en de Mirakelen van den H. Petrus de Alcantara.


Bernhard von Zech – Der durchlauchtige Regenten-Saal, auf welchem der Roem. Papste, Keisere des H. Roem. Reichs, in Tuerkei, Moskau und Persien, dann der Koenige in Portugal, Spanien, Frankreich, Engelland, Daenemark, Schweden, Polen, Hungarn und Boehmen, so auch der Kuhrfuersten im H. Roem. Reich und Herzogen zu Venedig, Namen, Nachfolge, Regirung, fuernehme Tahten und Absterben, ingleichen der hoechsten Haeupter der Christenheit Geschlechte, hohe Ankunft und XVI Ahnen in zwo Fuerstellungen auf kurzen historischen Stamm- und Ahnen-Tafel aufgefuehret und entworfen werden durch Bernhard Zechen von Weinmar.
Regensburg, in Joh. Conrad Emmerichs, Buchhaendler Berg, drucks Georg Heinrich Mueller [8°, (XX), 678, (XXXIV) pp.], 1674.

De auteur is ‘Bernhard Zechen von Weinmar’ (1649-1720). In de ‘Regenten-Saal’ worden alle koningen, keizers en andere wereldleiders behandeld aan de hand van beknopte biografieën.
In 19e eeuwse band.


Lambert van den Bosch – Prael-tooneel der doorluchtige mannen, of het leven en bedrijf der beroemder vorsten, uytheemsche veldt-oversten en vorstelijcke bedienaers deses tijdts. Verhandelende de voornaemste saecken van staet en oorlogh, in en omtrent dese laetste hondert jaeren voorgevallen. Uit de vermaerste historie-schrijvers by een versamelt, en vertaalt.
Amsterdam, Iacob van Meurs en Compagnie [4°, 779 pp.], 1676.

Van den Bosch (Van Bos / Sylvius) (Amsterdam, (ged.) 9 april 1620 – Vianen, tussen 11 juli en 22 augustus 1698) behaalde in 1640 zijn bevoegdheid het apothekersambt te mogen uitoefenen, wat hij aanvankelijk in Amsterdam gedaan zal hebben. Van 1652 tot 1655 was hij rector van de Latijnse school in Helmond, daarna conrector van die in Dordrecht. In 1671 werd hij ontslagen wegens plichtsverzuim en andere hem verweten nalatigheden, welk ontslag hij aan de persoonlijke invloed van Cornelis de Witt toeschreef. In 1672 werd Van den Bosch rector aan de Latijnse school van Heemstede en tevens ouderling. Na de periode in Heemstede volgde nog een tijd in Amsterdam en Vianen. Zijn produktiviteit was enorm. Uit tal van auteurs en talen, Latijn en Grieks, Spaans en Italiaans, Duits, Frans en vooral Engels compileerde en vertaalde hij. Zo bracht hij als eerste een Nederlandse vertaling van Don Quichote. Hij schreef ook enkele dichtwerken en toneelstukken.
Perkamenten band, met vele gravures van de besproken staatslieden.


Antoine Varillas – Sommaire royal de l’histoire de France, continuée depuis Pharamond jusques au Regne d’apresent. Par le Sieur de Bonair, historiographe du Roy, & l’un des XXV. gentils-hommes de la Garde Ecossoise. Avec des portraits, armes & devises de tous les Rois.
Paris, Charles Osmont [8°, (VIII), 400 pp.], 1676.

Varillas (1624-1696) wordt hier aangeduid als ‘Le sieur de Bonair’. De uitgave bevat gravures van elke Franse koning tot Lodewijk XIV.
Ex libris Johannes Gregorius Stalmans (1707). Contemporaine kalfsleren band, bindwerk wat los, overigens mooi exemplaar.


D. Geelvinck / Philalethes – Verantwoording van het beleidt der heeren van Amsterdam, tot bevordering van de vrede en het eindigen van den oorlogh tusschen Vrankrijk en Spanjen, in de Nederlanden ontsteeken met d’aenmerkingen op de missive van een regent, soo hy sich noemt, over het gepasseerde ter vergaderinge op den 16 feruary 1684. [117 pp.], 1684.

Publicatie over het beleid van Amsterdam om de oorlog tussen Frankrijk en Spanje te stoppen. Zie voor verdere info de Knuttel catalogus van pamfletten nr 8060. 


Nicolaus Vernulaeus – Collegium Porcensis Academiae Lovaniensis Rhetorum Collegii Porcensis, inclytae Academiae Louaniensis, Orationes in tres partes secundum tria causarum seu orationum genera distributae, sub Nicolao Vernulaeo, Collegii Porcensis, & publico eloquentiae professore. Accessit Orationum sacrarum volumen singulare in festa Deiparae Virginis, & aliorum divorum.
Coloniae Agrippinae: apud Joannem Wilhelmum Friessem [8°, XX, 694 pp.], 1688.

Vernulaeus wijdde zich zijn leven lang aan de vorming en de opvoeding van de jeugd. Zijn hele oeuvre staat model voor de toepassing van de beginselen der retorica.Inhoudelijk liet hij zich inspireren door zijn katholieke overtuiging en zijn sympathie voor de Habsburgse dynastie. De theoretische beginselen van de kunst der welsprekendheid werden door Vernulaeus uiteengezet in zijn De arte dicendi libri tres (1615). Dit succesvolle handboek werd tien keer heruitgegeven tot in 1667. Vernulaeus bundelde de oefeningen in de redekunst die onder zijn leiding tot stand kwamen aan de pedagogie Het Varken in de Rhetorum collegii Porcensis orationes (1614). Die voortdurend aangroeiende verzameling modelredevoeringen werd Vernulaeus’ bestseller met meer dan twintig edities tot in 1721. Daarnaast publiceerde hij ook afzonderlijke gelegenheidsredevoeringen zoals zijn triomfrede bij de opheffing van het beleg van Leuven in 1635. Na de derde editie van 1635 werden de intussen dertig redes toegevoegd aan de Rethorum collegii Porcensis orationes.
Ex libris Franciscus Frank (1850). Hard-kartonnen contemporaine band.


Joannes Opstraet – Theologus Christianus, sive ratio studii et vitae instituenda a theologo, qui se ad ordines sacros, atque ad directionem animarum disponit.
Lovanii, apud Guilielmum Stryckwant [8°, (VIII), 256, (VIII) pp.], 1692.

Opstraet (1651-1720) werd geboren in Beringen bij Hasselt. Studeerde theologie aan het om zijn jansenistische tendenzen bekende Collège de la Sainte-Trinité te Leuven. Het doctoraat werd hem in 1698 om deze reden geweigerd. Sinds 1680 was hij priester. Vanaf 1686 doceerde hij theologie aan het seminarie in Mechelen. Moest na vier jaar op last van de antijansenistische aartsbisschop wijken en ging weer naar Leuven. Werd echter van 1704-1706 als suspecte theoloog door de Spaanse regering verbannen. Na zijn terugkeer in Leuven als president van het Collège du Faucon streed hij tegen het antijansenisme en tegen de pauselijke bul ‘Unigenitus’ en ondersteunde op deze wijze de Nederlandse clerus. Publiceerde gedurende zijn leven verscheidene theologische studies. In ‘Theologus Christianus’ (eerste druk Leuven 1692, herdrukken in Vicenza 1723, Venezia 1771) neemt Opstraet de wijding van priesters onder de loep.
19e eeuws bindwerk.


William Temple – Introduction à l’histoire d’Angleterre par le chevalier Temple. Enrichie de tous les portraits des rois, tirez sur les originaux de Westminster etc. Traduite de l’Anglois.
Amsterdam, Louis de Lorme [8°, (XVI), 310, (II) pp.], 1695.

‘Le Chevalier Temple’  (1628-1699) was gezant te Brussel in 1666, realiseerde de alliantie tussen Engeland, de Republiek en Zweden om Spanje te beschermen tegen Frankrijk. Ook speelde hij een sleutelrol in het bewerkstelligen van het huwelijk tussen Willem III en Mary Stuart. Temple’s ‘Introduction to the history of England’ was bedoeld als aanzet tot een algemene geschiedenis van Engeland. Een nogal pretentieus werk, niet zonder historische fouten, maar Temple ondervond in zijn tijd weinig concurrentie.
Contemporaine kalfsleren band, slijtage op de rug.


Adrien Baillet – Histoire de Hollande, depuis la mort du Prince Maurice. Par M. de la Neuville. Tome II.
Paris, la Compagnie des Libraires Associés [8°, (VIII), 542, (IV) pp.], 1698.

Adrien Baillet, Frans auteur, geb. 1649 at Neuville en Hez, bij Beauvais; overleden te Paris, 1706. Zijn ouders waren arm, maar de Cordeliers de la Garde namen hem op in hun klooster en bevorderden zijn toelating tot het College de Beauvais, waar hij leraar in humaniora werd. Priester gewijd in 1676. Na vier jaar vetrok hij naar Parijs waar hij bibliothecaris werd van Lamoignon. Zijn leven wijdde hij aan studie en afzondering. Hij maakte een catalogus van de bibliotheek en schreef talloze boeken over eruditie (bijv. het curieuze ‘Des enfants célèbres’ (1688), religie (de belangrijkste categorie) en geschiedenis. Tot die laatste groep behoort ook ‘Histoire de Hollande’. Histoire de Hollande werd gepubliceerd onder de naam M. de la Neuville.
Alleen deel 2. Contemporaine kalfsleren band.


Gregorio Leti – Het leven van Elizabeth, koninginne van Engelandt; behelsende der zelver ongemeene hoedanigheden en groot verstant; mitsgaders haare wyze en voorzigtige regeeringh, onder welke ’t Koningryk van Engeland meer als onder yemand van des selfs koningen gebloeyt heeft. Mitsgaders een pertinente beschryvinge hoedanigh sy het groote werk van de Reformatie der Kerke van Engeland met d’uyterste omzichtigheyt bevordert en volvoert heeft gehadt. In ’t Italiaans beschreven door d’heer Gregorio Leti. Met figuren, Eerste deel.
’s-Gravenhage, Meyndert Uytwerf [8°, (XII), 512, (23) pp.], 1698.

Gregorio Leti (1630-1701) schreef een aantal anti-katholieke werken. Waarschijnlijk vinden zijn standpunten hun oorsprong in zijn jeugd. De oom bij wie hij opgroeide was een prelaat. Dit verklaart Leti’s kennis van de misbruiken en intrigues aan het pauselijke hof. Vijf boeken in een band. Met 9 gravures: Elisabeth, Hendrik VIII, Anna Boleyn, Cromwell, Thomas More, etc. Gegraveerde title (houtsnede).
Eerste deel. Perkamenten band, mooi exemplaar.


Petrus Stockmans – Opera Omnia, quotquot hactenus separatim edita fuere nunc primum in unum corpus collecta & emendatiora prodeunt.
Bruxellis, apud Judoci de Grieck, apud Portam lapideam, sub signo Sancti Huberti et Franciscum t’Serstevens, propè Templum PP. Praedicatorum [4°, XXII, 300, LVI pp.], 1698.
Tractatus de jure devolutionis.
Bruxellis, typis Judoci de Grieck, apud Portam lapideam, sub signo Sancti Huberti [4°, XIV, 296 pp.], 1700.

Petrus Stockmans was een schrijver, hellenist, en jurist in de Zuidelijke Nederlanden. Hij was in Europa een belangrijk vertegenwoordiger van de jansenistische stroming. Hij doceerde Griekse taal en rechten aan de oude Universiteit Leuven. Hij werd ook rector van deze universiteit. Hij nam als gevolmachtigde deel aan de Münsterse vredeconferentie in 1648.
Twee werken in één band, in perkament gebonden, nauwelijks gebruikssporen.

Bekijk de oude drukken van de:

Verder lezen: