Category Archives: topografie

Over grenzen

Ik ben de vijfde (en laatste) generatie van mijn familie die opgroeide in de grensplaats Valkenswaard. Als je dicht bij een landsgrens woont, voel je die grens als het ware in je rug. Je blik is automatisch gericht op het binnenland. Maar de grens is er wel en het buitenland is merkbaar dichtbij.

Een van de vroegste herinneringen van mijn vader, heeft hij me eens verteld, was een zwerm overvliegende vliegtuigen, op weg om Eindhoven te bombarderen. Maar in de jaren ‘70, even oud als mijn vader toen was, voelde ik geen dreiging uit het buitenland.
Je voelde de grens bijvoorbeeld als het markt was. Daar stikte het van de Belgen, omdat het voor hen goedkoop was.

Grenzen waren vooral onhandig. Des te meer toen we, dankzij tv en toegenomen reislust, een steeds opener blik op het buitenland kregen.

Bijvoorbeeld bij onze jaarlijkse vakantie naar Oostenrijk, als we met drie valuta op zak onderweg waren en aan de Oostenrijks-Duitse grens allerlei formaliteiten hadden om de Mehrwertsteuer over onze aankopen terug te ontvangen.

Na de dreiging is nu ook dat ongemak goeddeels verdwenen.

In 2003 trouwde een vriendin van ons bij het Loch Lomond in Schotland. Balloch heette dat dorpje. Op het trottoir liep een oudere man, aan wie ik de weg vroeg. Hij hoorde mijn accent.

- ‘Where are you from?’
- ‘From Holland’.
- ‘Ah! I once had the privilege of bombing Eindhoven’.
- ‘Then my father saw you fly’, was het enige dat ik kon uitbrengen.

Gepubliceerd in BZ-blad nr. 4, augustus 2012.

De Goudse Kaarsjesavond en Sint Lucia

Het stadhuis op de Markt en de panden eromheen sfeervol verlicht met uitsluitend kaarslicht, duizenden bezoekers op de Markt, kerstliedjes, het ontsteken van de verlichting van de kerstboom: de Goudse Kaarsjesavond is een in Nederland uniek kerstevenement.

De Goudse kaarsjesavond is ook bijzonder als illustratie van de Goudse geschiedenis. Het is een traditie die het stadhuis, de Goudse Kaarsenfabriek en de relatie met de Noorse zusterstad Kongsberg met elkaar verbindt. Met Sint Lucia als patroon.

De traditie van de Goudse kaarsjesavond begint in 1956, wanneer Gouda voor het eerst door Kongsberg een kerstboom krijgt aangeboden. Op 18 december van dat jaar werd de verlichting van de boom feestelijk ontstoken.

De traditionele kaarsjes voor de ramen van het stadhuis verschijnen later. Het stadhuis was tussen 1947 en 1952 gerestaureerd en kreeg daarbij onder meer de mooie boogjes boven de vensters terug.

De Goudse kaarsenfabriek schonk in 1958 bij de viering van zijn 100-jarig bestaan een beeld van Philips de Goede om te plaatsen in één van de lege nissen. En het idee ontstond om op 22 mei, tijdens een muzikaal evenement, 1500 kaarsen te laten branden achter de ramen van het stadhuis. Dat evenement werd in december bij de kerstboom herhaald en groeide uit tot traditie van Kaarsjesavond die we nu kennen.

Als dank kreeg de kaarsenfabriek van de gemeente een door Corinne Franzén-Heslenfeld gemaakt beeld aangeboden van Sint Lucia, dat in het park tegenover de hoofdingang te zien is.

Dit beeld is het enige tastbare dat er aan herinnert dat de Goudse kaarsjesavond past in de traditie van het Luciafeest, het lichtfeest op de naamdag van Sint Lucia, dat het begin van de kersttijd markeert. Of het Goudse idee van de kaarsjes voortkwam uit de contacten met Kongsberg weet ik niet. Maar het is opvallend dat in de jaren ’50 ook in Noorwegen de Luciaviering nieuw leven krijgt ingeblazen met gebruiken die de Noren vanuit Zweden overnemen. Ook in die Scandinavische traditie spelen kaarsen een centrale rol.

Oorsprong en betekenis van de naam Fasol (2)

Uit de serie: Oorsprong en betekenis van de naam Fasol 1 – 2 – 3 – 4

In de vorige bijdrage gingen we op zoek naar een mogelijke oorsprong van de naam Fasol in het Nederlandse taalgebied. We steken nu de taalgrens over richting het zuiden.

In de beide families Fasol die van protestantse signatuur zijn (uit Zeeland en Zuid-Holland), doet het hardnekkige verhaal de ronde dat de familie een hugenotenachtergrond heeft. Hoewel iedere concrete aanwijzing hiervoor ontbreekt, zou het op zichzelf kunnen passen in het tijdsbeeld (de Bartholomeusnacht was in 1572). De naam Fasol heeft ook wel een Franse klank.

De familienaam Fasol komt in Frankrijk dan ook al heel lang voor, met name in de streek rond Orléans. Zo is in 1638 is het huwelijk van twee zonen van Pierre Fasol in La Ferté-St. Aubin. Rond 1700 wonen kinderen van Jean Vassol in Orléans. In 1716 en 1724 is de geboorte van kinderen van Guillaume Vassol in Saint-Dénis-en-Val. En in 1693 en 1695 worden kinderen geboren van André Fassol in Duinkerken.

Iets dichter bij huis, in de Ardennen, bij Marche-en-Famenne, komt de naam voor als geografische aanduiding voor een beek en het daaraan grenzende landschap. De ligging is tussen de dorpen Menil-Favay en Marenne, die administratief onder de plaats Hotton vallen. Dit landschap bestaat uit heuvelachtig weiland, struikgewas en loofbos. De familienaam Fasol is daar ter plaatse onbekend. De uitspraak in de volksmond aldaar is Fasool.

Het gehele gebied van Marche tot aan Hotton wordt Famenne genoemd. Het valt op dat in de buurt meerdere plaatsnamen voorkomen met als eerste lid ‘Fa-’. Het tweede lid ‘-sol’ is bekend als waternaam. [cf. Schönfeld (1955): p. 242]. Jean-Jacques Jespers geeft in ‘Dictionnaire des noms de lieux en Wallonie et à Bruxelles’ deze verklaring: “FASOL (Marenne, Hotton, Lx): petite (diminutive rom. -itiolum) fagne (wall. fa) (?).” Het woord Fasol zou dan ‘klein veengebied’ betekenen.

De kerk van Marenne, gebouwd in 1908.

In 1661 overlijdt in het gasthuis van Bree ene Jean Gilson, afkomstig uit datzelfde gehucht Marenne in de Ardennen (bron: Maes, de geschiedenis van Bree, dl. 2, p.117). Een aanwijzing dat de familienaam van de Breese tak hier zijn oorsprong vindt, of een geval van synchroniciteit?

In een volgende bijdrage gaan we bij onze oosterburen op onderzoek uit.

Uit de serie: Oorsprong en betekenis van de naam Fasol 1 – 2 – 3 – 4